Zamek Tenczyn

Krajobraz z zamkiem Tenczyn
Krajobraz z zamkiem Tenczyn (fot. A.Sienieńska)
Strona WWW:
odnośnik
Tagi:
zamek
tenczyn
tęczyn
warownia
wieża
rezydencja
tęczyńscy
ruiny
baszta
nawój
Koordynaty:
50.1021
19.5821
Stroną opiekuje się:
Obrazek użytkownika marta
Podziel sie:

W Rudnie, na jednym z najwyższych wulkanicznych wzniesień Garbu Tenczyńskiego, Górze Zamkowej, wznoszą się ruiny imponującej niegdyś rezydencji. Choć dziś górujący nad okolicą Zamek Tenczyn (czasem niepoprawnie zwany Zamkiem Tęczyn) znajduje się w opłakanym stanie (prace restauracyjne dopiero się rozpoczęły) budowla ta jest jednym z najcenniejszych przykładów architektury obronno-rezydencjonalnej, która do dziś budzi zachwyt – patrząc na Tenczyn i jego otoczenie nietrudno wyobrazić sobie czasy jego świetności.

Wybór lokalizacji nie był przypadkowy – z Góry Zamkowej rozciąga się fantastyczny widok na wszystkie strony. Na początku stanął tutaj drewniany zamek-gródek, wzniesiony w okolicach 1319 roku przez Nawoja z Morawicy, z rodu Toporczyków, który zajmował się kolonizacją tych terenów – zamek pełnił wtedy prawdopodobnie funkcję obronną. W latach 1331-1361 syn Nawoja, Andrzej, który jako pierwszy nazywany był „dziedzicem z Tęczyna”, wybudował w tym miejscu murowany, gotycki zamek-warownię, zaś jego potomkowie rozbudowali go o kolejne elementy. To wtedy pojawiło się nazwisko Tęczyński i już wtedy Tęczyńscy mieli duży wpływ na losy kraju. Według relacji Jana Długosza w zamku Tenczyn Władysław Jagiełło osadził co bardziej znamienitych jeńców krzyżackich, wziętych do niewoli pod Grunwaldem. Z biegiem lat ród Tęczyńskich nabierał coraz większego znaczenia, a jego kolebką i symbolem jego potęgi był zamek Tenczyn.

W połowie XVI wieku zamek przeszedł kolejną metamorfozę. Kasztelan krakowski, Jan Tęczyński, przebudował go w majestatyczną renesansową rezydencję z dziedzińcem, kaplicą, krużgankami i attykami. Zamek wraz z podgrodziem otoczony był murem obronnym z basztami i bastejami. Pod zamkiem rozciągały się ogrody i winnice. Bywały tu wielkie osobistości świata kultury, nauki i sztuki, między innymi Mikołaj Rej i Jan Kochanowski. To, co oglądamy dziś na Zamkowej Górze to pozostałości zamku z tego właśnie okresu.

Wraz ze śmiercią ostatniego z Tęczyńskich Tenczyn zaczął tracić swą reprezentacyjną rolę. Majątek przeszedł w ręce Opalińskich. Podczas najazdu Szwedów w 1655 roku rozeszła się wieść, jakoby w zamku ukryty był skarbiec koronny. Szwedzi splądrowali więc zamek, a że skarbca nie znaleźli na odchodnym podłożyli podeń ogień. Po tym wydarzeniu zamek prowizorycznie odbudowano, lecz już wkrótce wynieśli się z niego wszyscy mieszkańcy. W XVIII wieku zamek Tenczyn nawiedził kolejny pożar, tym razem od pioruna – od tego czasu już tylko popadał w ruinę. Przechodził kolejno w ręce Sieniawskich, Czartoryskich i Potockich, którzy prowadzili niewielkie remonty, nie dały one jednak, niestety, zadowalających rezultatów. Po II wojnie światowej zamek odebrano rodzinie Potockich, którzy byli jego ostatnimi właścicielami. Obecnie znajduje się on we władaniu Gminy Krzeszowice.

Choć dzisiaj zamek Tenczyn daleki jest od czasów swej świetności, nadal zachwyca i czaruje. Z dawnej warowni-rezydencji pozostały fragmenty murów obronnych, pozostałości kaplicy i skrzydeł mieszkalnych, strzelnice, pięcioboczne basteje (basteja bramna oraz pozostałości bastionu Grunwaldzkiego i Tęczyńskiego) oraz wieże – najstarszą (zbudowaną ponoć jeszcze za czasów Nawoja) i zawsze najbardziej reprezentacyjną wieżę Nawojową, basztę Izabela, nazwaną tak na cześć Izabeli Tęczyńskiej oraz basztę Dorotka, w której, jak głosi legenda, więziono aż do śmierci rozpustną ponoć Dorotę Tęczyńską. Na środku dziedzińca rośnie zabytkowy klon jawor.

Obecnie na terenie zamku Tenczyn trwają prace remontowe, nie można zatem zwiedzać obiektu od środka - wszyscy mamy nadzieję, że wkrótce będzie to możliwe. Póki co warto cieszyć się otaczającym go krajobrazem - piękne ruiny i otaczająca je zieleń to wymarzona sceneria dla miłośnika Jury.

Więcej informacji na temat historii zamku Tenczyn, a także aktualnych działań służących zapobieżeniu dalszemu rozkładowi znaleźć można na stronie internetowej Stowarzyszenia „Ratuj Tenczyn”

.

Galeria

Zamek Tenczyn - galeria zdjęć
  • Krajobraz z zamkiem Tenczyn
  • Widok na jedną z baszt zamkowych - z zakazem wstępu
  • W drodze na zamek
  • Widok z zamkowego wzgórza na okolicę