Dębnik

Tablica informacyjna kamieniołomu w Dębniku
Tablica informacyjna kamieniołomu w Dębniku (fot.A.Sienieńska)
Koordynaty:
50.1629
19.6709
Stroną opiekuje się:
Podziel sie:

Niewielka wioska powstała na przełomie XVI i XVII wieku jako przysiółek Paczółtowic. Otacza ją pasmo wyniesień zwanych Marmurowymi Wzgórzami ze względu na tworzące je bogate złoża niezwykłego wapienia. Dębnik stał się osadą kamieniarzy, wydobywających i obrabiających tzw. czarne „marmury dębnickie”. „Marmury dębnickie” – w rzeczywistości pochodzące ze środkowego dewonu wapienie, niedostatecznie skrystalizowane, by stworzyć marmur – były cenionym i popularnym w Polsce i zagranicą materiałem. Łatwy w obróbce, polerowany uzyskiwał piękny czarny kolor i doskonale nadawał się do ozdoby wnętrz – na zewnątrz, wystawione na działanie czynników atmosferycznych bledną i matowieją. Wystrój klasztoru Karmelitów Bosych w Czernej i kościoła na jego terenie w dużej mierze opiera się na czarnym „marmurze”, dębnicki kamień jest także elementem wystroju katedry wawelskiej, kaplic Kościoła Mariackiego, kościoła Dominikanów w Krakowie, Zamku Królewskiego w Warszawie, wykonano z niego także ołtarz główny Katedry św. Szczepana w Wiedniu.

Cała okolica Dębnika pokryta jest licznymi wyrobiskami „marmuru” eksploatowanego tutaj od XV wieku. Najpierw królowa Bona sprowadziła tu włoskich mistrzów kamieniarstwa, potem, w XVII wieku teren ten został wykupiony przez Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową i przekazany karmelitom z Czernej jako uposażenie klasztoru. Ci oddawali kamieniołom w dzierżawę polskim i zagranicznym kamieniarzom. W okresie renesansu i baroku „dębnicki marmur” był jednym z cenniejszych materiałów w budownictwie, zamawiano go w najróżniejszych częściach Polski i Europy. Gdy łomy zaczęły podupadać, w XVIII wieku, chcąc podźwignąć je z kryzysu, wydzierżawił je sam król Stanisław August Poniatowski (w tej sprawie odwiedził nawet osobiście Dębnik w czerwcu 1787 roku).

W XX wieku Dębnik uzyskał status samodzielnej wsi. Po II wojnie światowej kamieniołomy upaństwowiono i zrobiono z nich wielkie przedsiębiorstwa wydobywcze, zaś w latach 90-tych zaprzestano wydobycia przemysłowego. Obecnie wszystkie są nieczynne, a większość z nich porosły drzewa i chaszcze, działają jedynie dwa małe prywatne łomy, wydobywające „dębnicki marmur” dla celów artystycznych.

Choć Dębnik leży z boku uczęszczanych tras, a jedyna droga dojazdowa kończy się głębokim wyrobiskiem i lasem, warto odwiedzić tę niewielką, pełną uroku osadę. Mieszka tu niewiele ponad 100 osób, wokół panuje cisza i spokój, a czas jakby się zatrzymał.

Przez Dębnik wiedzie niebieski szlak rowerowy.

 

  • Tablica informacyjna kamieniołomu w Dębniku
  • Widok na zalane wodą wyrobisko wapienia dębnickiego
  • Widok na zalane wodą wyrobisko wapienia dębnickiego