Krzeszowice

Widok na nowy pałac Potockich
Nowy pałac Potockich w Krzeszowicach (fot. A.Sienieńska)
Koordynaty:
50.1365
19.6326
Stroną opiekuje się:
Podziel sie:

Pierwsza wzmianka o Krzeszowicach pochodzi z 1286 roku, kiedy to w osadzie Cressouicy założono sołectwo na zasadach prawa magdeburskiego. Początkowo Krzeszowice były własnością biskupów krakowskich. W XV wieku wieś o niewielkim wtedy znaczeniu nabył wraz z sąsiednimi osadami ród Tęczyńskich z pobliskiego Tenczyna. Potem Krzeszowice przechodziły do rąk kolejnych właścicieli: Opalińskich, Sianiawskich, Czartoryskich, Lubomirskich, a w końcu Potockich.

Kiedy pod koniec XVIII wieku dzięki bogactwu wód siarczanych oraz staraniom księcia Augusta Czartoryskiego, który sprowadził do Krzeszowic lekarza zdrojowego Jana Gotftyda Leonhardiego, Krzeszowice zyskały rozgłos jako uzdrowisko, w miejscu obecnego skweru między kościołem a Krzeszówką, w parku zdrojowym stanęły ówczesne łazienki. Składało się na nie pięć tzw. „dworków łazienkowych” – z czego dwa miały kilka pokoi i łazienkę i przeznaczone były dla dystyngowanych gości, pozostałe zaś miały jeden pokój z wanną – dwie drewniane łaźnie, murowany pawilon łazienkowy oraz długi budynek służący za mieszkanie dla ubogich kuracjuszy. Tam też znajdowało się źródło oraz zbiornik leczniczej wody siarczanej, czyli Zdrój Główny i obecna Kapliczka Pod Matką Boską (wtedy jeszcze bez swego późno klasycystycznego kształtu). Kontynuując dzieło ojca Izabela Lubomirska postanowiła zadbać nie tylko o potrzeby ciała gości, lecz także o potrzeby duszy – na jej zlecenie powstał Pałac Foxal (później pisany Vauxhall), który stanowił centrum życia towarzyskiego kuracjuszy.

Wnuk Izabeli, Adam Potocki, który przejął Krzeszowice, wraz z żoną Zofią rozbudował uzdrowisko. Wtedy otwarto w Krzeszowicach szpital (lazaret – dziś zwany Starym Szpitalem), a w pobliżu dom schronienia dla starców i kalek. W 1819 roku powstał stojący do dziś i wykorzystywany zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem budynek kąpielowy, zwany początkowo Łazienkami Zielonymi. Pod koniec XIX wieku został on poddany gruntownej modernizacji i otrzymał wtedy imię swej fundatorki, zaś obok stanął dom gościnny. Dziś w Łazienkach „Zofia” mieści się SPZOZ Ośrodek Rehabilitacji Narządów Ruchu „Krzeszowice” – ceniony przez pacjentów ośrodek oferujący zabiegi z zakresu rehabilitacji narządu ruchu z pełną gamą zabiegów hydroterapii, fizykoterapii oraz kinezyterapii z uwzględnieniem najnowocześniejszych metod fizjoterapeutycznych i wykorzystaniem wód leczniczych.

To właśnie Potockim zawdzięczają Krzeszowice swój największy rozwój. Z okresu ich obecności pochodzi przepiękny zespół pałacowo-parkowy oraz neogotyckie kształt Kościoła św. Marcina. W połowie XIX wieku uzdrowiskowe znaczenie Krzeszowic zaczęło maleć – uwaga ówczesnych właścicieli hrabstwa tęczyńskiego skupiła się bardziej na eksploatacji bogatych złóż węgla kamiennego, wapienia, skał osadowych i wulkanicznych oraz galmanu znajdujących się na tych ziemiach. Dopiero w 1924 roku Krzeszowice otrzymały prawa miejskie. Po II wojnie światowej Potockich wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa, w Krzeszowicach zaczął rozwijać się lekki przemysł. W 1964 roku reaktywowano uzdrowisko.

Dziś Krzeszowice są liczącym około 10 tysięcy mieszkańców urokliwym miasteczkiem pełnym imponujących śladów po swej równie imponującej przeszłości. Położenie miasta pomiędzy Krakowem a Śląskiem oraz doskonały dojazd – droga krajowa 79 Kraków-Katowice, przebiegająca nieopodal autostrada A4 – ułatwiają dotarcie tu. Miasteczko samo w sobie warte jest odwiedzenia, stanowi ono też doskonałą bazę wypadową dla osób lubiących piesze wędrówki lub rowerowe wyprawy, dla geoturystów i wszystkich miłośników pięknych terenów Jurajskich Parków Krajobrazowych.

Przez miasto przebiega kilka szlaków turystycznych: szlak żółty i czerwony oraz cztery szlaki rowerowe (czerwony, niebieski, czarny, zielony). Po mieście prowadzi Miejska Trasa Turystyczna.

  • Widok na nowy pałac Potockich